Trẻ uống nhầm thuốc hoặc hoá chất: xử trí và phòng ngừa

Trong nhóm ngộ độc, trẻ nhỏ chiếm phần lớn số ca đến viện. Không phải vì cha mẹ bất cẩn hơn ngày xưa, mà vì nhà bây giờ có nhiều chai lọ hơn: nước giặt, nước lau sàn, nước thông cống, viên tẩy bồn cầu, viên giặt, tinh dầu, cồn sát khuẩn, và một tủ thuốc đầy vỉ nhiều màu trông y hệt kẹo.

Trẻ dưới năm tuổi khám phá thế giới bằng miệng. Đó là bản năng, không sửa được. Cái sửa được là chỗ để đồ.

Ngưỡng đi viện với trẻ đặt thấp hơn người lớn

Ba lý do khiến cùng một tình huống, trẻ nguy hiểm hơn nhiều.

• Cân nặng nhỏ — một ngụm với người lớn là lượng lớn với trẻ.
• Không kể lại được — trẻ chưa biết nói, hoặc biết nói nhưng sợ bị mắng nên giấu.
• Đường thở nhỏ — sặc hoặc phù nề gây tắc nhanh hơn.

Vì vậy, nguyên tắc là: nghi trẻ nuốt nhầm thì đi, đừng chờ triệu chứng.

Làm gì trong năm phút đầu

1. Lấy hết phần còn trong miệng trẻ bằng ngón tay nếu nhìn thấy rõ, đừng mò sâu.
2. Cho trẻ súc miệng nước sạch nếu trẻ đủ lớn và tỉnh táo.
3. Không gây nôn.
4. Nhặt vỏ hộp, chụp ảnh nhãn.
5. Gọi 115 hoặc đưa thẳng tới viện gần nhất.

Nhóm chất nguy hiểm nhất trong nhà

• Chất thông cống, tẩy bồn cầu, chất tẩy mạnh — ăn mòn, gây bỏng thực quản.
• Dầu hoả, xăng, dung môi, nước rửa sơn — nguy cơ chính là tràn vào phổi.
• Viên giặt dạng bọc màng — mềm, nhiều màu, trẻ cắn là bung ra trong miệng.
• Thuốc tim mạch, thuốc tiểu đường, thuốc ngủ của người lớn — chỉ vài viên đã đủ nguy hiểm với trẻ.
• Pin cúc áo — không phải hoá chất nhưng cơ chế tổn thương rất nhanh.
• Cồn sát khuẩn, nước rửa tay khô — nồng độ cồn cao, trẻ uống là hạ đường huyết.

Vì sao không được gây nôn cho trẻ

Với chất ăn mòn, chất đi lên gây bỏng lần hai ở thực quản và họng. Với xăng dầu, đây là con đường trực tiếp để dung môi vào phổi gây viêm phổi hoá chất. Với trẻ đang lơ mơ, gây nôn là tạo ra nguy cơ sặc ngay trước mặt. Không có tình huống nào ở nhà mà gây nôn là lựa chọn tốt.

Dấu hiệu phải đi ngay không chần chừ

• Trẻ lơ mơ, gọi không tỉnh hẳn.
• Thở rít, thở nhanh, tím quanh môi.
• Chảy dãi nhiều, không nuốt được, kêu đau họng hoặc đau ngực.
• Co giật.
• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu lạ.
• Bỏng đỏ quanh môi, trong miệng.

Nếu trẻ hít phải hơi hoá chất

Bế trẻ ra chỗ thoáng ngay, mở hết cửa. Người lớn vào lấy trẻ phải nín thở hoặc che mũi miệng, và không vào một mình nếu là phòng kín có mùi nồng. Sau đó đi viện dù trẻ có vẻ đã dễ chịu hơn.

Nếu hoá chất dính vào da hoặc mắt trẻ

• Da: cởi bỏ quần áo dính, xả nước ấm nhẹ liên tục 15–20 phút. Đừng chà xát.
• Mắt: giữ trẻ nằm nghiêng, xả nước sạch từ góc trong mắt ra ngoài trong 15–20 phút. Việc này cần hai người lớn: một giữ, một xả.

Tủ thuốc gia đình — nguồn ngộ độc bị đánh giá thấp

Nhiều gia đình cất hoá chất rất kỹ nhưng để thuốc ngay trên bàn ăn hoặc đầu giường. Vỉ thuốc bóng, nhiều màu, bóc ra kêu tanh tách — với trẻ đó là đồ chơi.

• Cất thuốc trong hộp có nắp, để trên cao, tốt nhất là có khoá.
• Không uống thuốc trước mặt trẻ rồi nói đó là kẹo để dỗ trẻ uống thuốc.
• Không để thuốc trong túi xách đặt dưới sàn — túi xách của khách tới chơi là nguồn hay bị quên.
• Bỏ thuốc hết hạn thường xuyên.

Quy tắc chai lọ — nhắc lại vì nó cứu người

Không bao giờ chiết hoá chất sang chai nước ngọt, chai nước suối, ca nhựa hay cốc. Đây là nguyên nhân của những ca nặng nhất, vì lượng uống vào thường lớn: người uống tin đó là nước nên uống cả ngụm to trước khi kịp nhận ra.

Sắp xếp nhà theo tầm với của trẻ

Cách kiểm tra thực tế nhất là ngồi xổm xuống bằng chiều cao của trẻ và nhìn quanh. Những gì bạn thấy và với tới được chính là những gì trẻ thấy và với tới được.

• Hoá chất tẩy rửa: chuyển lên kệ cao, hoặc tủ dưới có chốt an toàn.
• Nước lau sàn đang pha trong xô: không để giữa nhà rồi đi làm việc khác.
• Bình gas mini, cồn, dầu hoả: cất ngoài khu sinh hoạt.
• Pin cúc áo trong điều khiển, cân điện tử, đèn nhỏ: kiểm tra nắp pin có vít không.

Khi nhà có nhiều người trông trẻ

Ông bà, người giúp việc, cô trông trẻ — mỗi người có thói quen cất đồ khác nhau. Thống nhất một chỗ duy nhất cho hoá chất và một chỗ duy nhất cho thuốc, rồi nói cho tất cả mọi người biết. Quy tắc chỉ có tác dụng khi cả nhà cùng theo.

Đừng mắng trẻ ngay lúc đó

Phản ứng đầu tiên của nhiều cha mẹ là quát. Hậu quả là lần sau trẻ sẽ giấu. Trong tình huống ngộ độc, thời gian là thứ quý nhất, và một đứa trẻ dám nói ngay có thể là khác biệt giữa nhẹ và nặng. Hãy xử lý trước, dạy sau, và dạy theo hướng "con nói ngay là đúng".

Sau khi từ viện về

• Rà lại toàn bộ nhà một lượt, không chỉ chỗ vừa xảy ra chuyện.
• Ghi lại trong sổ khám của trẻ: chất gì, bao nhiêu, xử trí thế nào.
• Theo dõi thêm vài ngày với các chất có tác dụng muộn, theo dặn dò của bác sĩ.
• Nếu trẻ bị bỏng thực quản, tuân thủ lịch tái khám — di chứng hẹp thực quản xuất hiện sau nhiều tuần.

Nói chuyện với trẻ lớn hơn

Trẻ từ ba tuổi đã hiểu được quy tắc đơn giản. Dạy trẻ: chai có hình cảnh báo thì không mở, thuốc chỉ uống khi người lớn đưa, và thấy em bé cầm chai lạ thì gọi người lớn ngay. Trẻ lớn trong nhà là lớp bảo vệ thêm chứ không phải người trông trẻ.

Tóm lại

Không gây nôn, súc miệng bằng nước sạch, mang vỏ hộp đi cùng, và đi viện sớm hơn mức bạn nghĩ là cần. Còn phần quan trọng nhất thì làm từ hôm nay, khi chưa có chuyện gì: đưa mọi chai lọ lên khỏi tầm với, và đừng bao giờ đựng hoá chất trong chai nước uống.

Câu hỏi thường gặp