Trong sơ cứu chảy máu, có một việc quan trọng hơn tất cả những việc khác cộng lại.
Đó là ép trực tiếp lên vết thương và giữ nguyên.
Trước tiên: bảo đảm an toàn
- Nhìn quanh xem hiện trường có nguy hiểm không.
- Xe cộ, điện, lửa, vật sắc nhọn.
- Đeo găng nếu có, hoặc dùng túi nilon sạch.
- Bạn không giúp được ai nếu chính bạn bị thương.
Bốn bước cầm máu
- Ép trực tiếp lên vết thương bằng gạc hoặc vải sạch.
- Ép mạnh và giữ liên tục.
- Kê cao vùng bị thương nếu có thể.
- Gọi cấp cứu nếu máu không cầm hoặc chảy nhiều.
Ép như thế nào
- Dùng cả lòng bàn tay, ép thẳng xuống vết thương.
- Ép đủ mạnh, không phải chỉ đặt tay lên.
- Nếu có gạc thì dùng, không có thì dùng vải sạch.
- Không có gì sạch thì dùng chính bàn tay, tốt hơn là không ép.
- Giữ nguyên, đừng nhấc ra xem.
Vì sao không được nhấc ra xem
- Cục máu đông đang hình thành ở đó.
- Nhấc ra là phá vỡ nó và máu chảy lại.
- Giữ ít nhất mười phút liên tục.
- Dùng đồng hồ chứ đừng ước lượng.
- Đây là lỗi phổ biến nhất khi sơ cứu chảy máu.
Nếu máu thấm qua gạc
- Đặt thêm gạc lên trên, đừng bỏ lớp cũ ra.
- Tiếp tục ép mạnh hơn.
- Bỏ lớp cũ ra là làm hỏng cục máu đang hình thành.
- Nếu thấm nhiều lớp thì gọi cấp cứu.
Băng ép sau khi máu cầm
- Băng đè lên gạc, quấn vừa chặt.
- Không quấn chặt tới mức tê hoặc tím đầu chi.
- Kiểm tra đầu ngón tay ngón chân sau khi băng.
- Nếu tím hoặc tê thì nới ra.
- Kiểm tra lại sau vài phút.
Kê cao vùng bị thương
- Nâng chi bị thương cao hơn tim nếu có thể.
- Giúp giảm áp lực máu tới vùng đó.
- Không làm nếu nghi gãy xương.
- Không làm nếu gây đau nhiều.
- Đây là biện pháp bổ sung, ép vẫn là chính.
Tuyệt đối không làm
- Không rắc thuốc bột, thuốc kháng sinh dạng bột lên vết thương.
- Không đắp lá, không bôi thuốc lá cây.
- Không rắc cà phê, thuốc lào, tro bếp.
- Không đổ cồn hay nước oxy già vào vết thương sâu.
- Không cố rút dị vật đang cắm.
- Không garô trừ khi thật sự cần.
Vì sao không rắc bột hay đắp lá
- Không cầm được máu.
- Đưa vi khuẩn vào vết thương.
- Làm bác sĩ khó đánh giá độ sâu và mức tổn thương.
- Phải mất công làm sạch, gây đau thêm cho người bệnh.
- Có trường hợp gây nhiễm trùng nặng.
Khi có dị vật cắm vào
- Đừng rút ra.
- Dị vật có thể đang chèn giữ mạch máu.
- Rút ra có thể gây chảy máu ồ ạt.
- Ép quanh dị vật chứ không ép lên nó.
- Dùng gạc cuộn kê hai bên để cố định.
- Gọi cấp cứu và để bác sĩ xử lý.
Khi nào gọi cấp cứu
- Máu chảy thành tia hoặc phun.
- Ép mười phút vẫn không cầm.
- Vết thương rất sâu, rộng hoặc hở miệng.
- Có dị vật cắm vào.
- Vết thương ở cổ, ngực hoặc bụng.
- Người bị thương tái nhợt, vã mồ hôi, lơ mơ.
- Nghi có gãy xương kèm theo.
Dấu hiệu mất máu nhiều
- Da tái nhợt, lạnh, ẩm.
- Mạch nhanh.
- Thở nhanh.
- Khát nước, buồn nôn.
- Lơ mơ, kích thích hoặc lịm dần.
- Gọi cấp cứu ngay khi thấy những dấu hiệu này.
Trong lúc chờ xe cấp cứu
- Tiếp tục ép.
- Đặt người bị thương nằm.
- Giữ ấm bằng áo khoác hoặc chăn mỏng.
- Không cho ăn uống gì.
- Nói chuyện để theo dõi mức độ tỉnh táo.
Vì sao không cho ăn uống
- Người bị thương có thể cần phẫu thuật.
- Dạ dày có thức ăn làm gây mê nguy hiểm hơn.
- Cũng có nguy cơ nôn và sặc.
- Nếu họ khát thì thấm nước lên môi.
Vết thương nhỏ tại nhà
- Rửa tay trước.
- Rửa vết thương dưới vòi nước sạch.
- Ép cầm máu bằng gạc sạch.
- Băng lại khi đã khô.
- Thay băng hằng ngày hoặc khi bẩn ướt.
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng.
Dấu hiệu nhiễm trùng cần đi khám
- Sưng, nóng, đỏ tăng lên quanh vết thương.
- Đau tăng sau vài ngày thay vì giảm.
- Chảy dịch đục hoặc có mùi.
- Vệt đỏ lan từ vết thương.
- Sốt.
- Đi khám sớm, đừng chờ.
Về tiêm phòng uốn ván
- Vết thương bẩn, sâu, do vật gỉ sét cần được đánh giá.
- Hỏi bác sĩ về việc tiêm phòng.
- Mang theo sổ tiêm chủng nếu có.
- Đừng tự quyết định là không cần.
Sau khi giúp người khác
- Rửa tay kỹ bằng xà phòng.
- Nếu máu dính vào vết thương hở của bạn thì đi khám.
- Bỏ găng và gạc bẩn đúng cách.
- Bạn cũng có thể thấy run, đó là bình thường.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Ép trực tiếp và giữ mười phút — đừng nhấc ra xem.
- Không rắc bột, không đắp lá, không rút dị vật đang cắm.
- Máu chảy thành tia hoặc ép mãi không cầm thì gọi cấp cứu ngay.
Câu hỏi thường gặp
Việc đầu tiên phải làm khi thấy vết thương chảy máu là gì?
Ép trực tiếp lên vết thương bằng gạc sạch hoặc vải sạch và giữ liên tục, đây là biện pháp cầm máu hiệu quả nhất trong hầu hết trường hợp.
Ép bao lâu thì máu ngừng chảy?
Giữ ép liên tục ít nhất mười phút mà không nhấc ra kiểm tra, vì mỗi lần nhấc ra là phá vỡ cục máu đang hình thành.
Có nên rắc thuốc bột hoặc đắp lá lên vết thương không?
Không. Những thứ này không cầm được máu, gây nhiễm trùng và làm bác sĩ khó đánh giá cũng như khó làm sạch vết thương sau đó.
Khi nào phải gọi cấp cứu?
Khi máu chảy thành tia, khi ép mười phút vẫn không cầm, khi vết thương rất sâu hoặc rộng, khi có dị vật cắm vào, hoặc khi người bị thương tái nhợt và lơ mơ.