Garô: khi nào thật sự cần và vì sao không nên lạm dụng

Garô là biện pháp bị lạm dụng nhiều nhất trong sơ cứu ở Việt Nam.

Nó cứu mạng khi dùng đúng chỗ, nhưng gây hại thật khi dùng bừa.

Garô là gì

• Là dây quấn chặt quanh chi để chặn hoàn toàn dòng máu.
• Chặn cả động mạch chứ không chỉ tĩnh mạch.
• Vì thế phần chi phía dưới không được nuôi máu.
• Đây là lý do nó chỉ dùng khi thật sự cần.

Chỉ dùng khi

• Máu chảy ồ ạt từ tay hoặc chân.
• Ép trực tiếp mạnh mà vẫn không cầm.
• Chi bị dập nát hoặc đứt rời.
• Có nhiều người bị thương và bạn không thể ép liên tục.
• Đây là những tình huống tính mạng bị đe doạ.

Thứ tự đúng

• Ép trực tiếp trước.
• Ép mạnh hơn, thêm gạc nếu thấm.
• Kê cao chi nếu được.
• Chỉ khi những cách trên không đủ mới nghĩ tới garô.
• Với phần lớn vết thương, ép là đủ.

Không dùng garô cho

• Vết thương thông thường ở tay chân.
• Vết cắt nhỏ dù chảy nhiều máu ban đầu.
• Vết thương ở đầu, cổ, thân mình — không thể garô ở đó.
• Rắn cắn — đây là sai lầm rất phổ biến và nguy hiểm.
• Với rắn cắn, garô làm tổn thương nặng thêm.

Cách đặt

• Đặt trên vết thương, về phía gốc chi.
• Cách vết thương một khoảng, không sát mép.
• Không đặt lên khớp.
• Dùng dải vải bản rộng, không dùng dây nhỏ hoặc dây thép.
• Siết cho tới khi máu ngừng chảy.
• Nếu một vòng chưa đủ thì đặt thêm vòng thứ hai phía trên.

Vì sao phải dùng bản rộng

• Dây nhỏ cắt vào da và mô mềm.
• Gây tổn thương thần kinh và mạch máu.
• Bản rộng phân tán lực đều hơn.
• Dây điện, dây thép, dây giày nhỏ đều không phù hợp.
• Dải vải áo xé ra rộng khoảng bằng bàn tay là được.

Ghi giờ ngay

• Viết giờ đặt garô lên trán hoặc lên da người bị thương.
• Hoặc viết lên chính garô.
• Nói rõ giờ đó với nhân viên y tế.
• Thời gian garô quyết định cách xử trí tiếp theo.
• Đây là bước rất hay bị quên.

Không nới ra định kỳ

• Có niềm tin cũ rằng phải nới garô mỗi mười lăm phút.
• Điều này không còn được khuyến cáo.
• Nới ra làm máu chảy lại.
• Cũng có thể gây phản ứng nguy hiểm.
• Đã đặt thì để nguyên cho tới khi nhân viên y tế xử lý.

Không che garô

• Để garô lộ ra, đừng phủ chăn hay quần áo lên.
• Nhân viên y tế cần thấy ngay.
• Nói rõ có garô khi bàn giao.
• Garô bị bỏ quên dưới lớp chăn là tai nạn có thật.

Garô rất đau

• Người bị thương sẽ đau nhiều.
• Đừng nới ra vì thấy họ kêu đau.
• Giải thích cho họ vì sao cần giữ.
• Đau là điều dự kiến, không phải dấu hiệu làm sai.

Nếu garô không cầm được máu

• Siết chặt thêm.
• Đặt thêm garô thứ hai ngay phía trên garô thứ nhất.
• Không tháo garô thứ nhất ra.
• Tiếp tục gọi cấp cứu và báo tình trạng.

Vật liệu tạm dùng làm garô

• Dải vải áo xé rộng khoảng bằng bàn tay.
• Khăn quàng hoặc khăn mặt gấp lại.
• Dây thắt lưng bản rộng.
• Cần một que cứng để xoắn siết chặt hơn.
• Cố định que sau khi siết để không bung ra.

Băng ép thay cho garô

• Với đa số vết thương, băng ép là đủ.
• Đặt gạc dày lên vết thương rồi quấn băng chặt.
• Vẫn còn lưu thông máu tới phần dưới.
• Kiểm tra đầu chi sau khi băng.
• Đây là biện pháp trung gian giữa ép tay và garô.

Chi bị đứt rời

• Cầm máu là ưu tiên số một.
• Tìm phần chi đứt rời nếu có thể.
• Bọc trong vải sạch, cho vào túi nilon kín.
• Đặt túi đó lên đá, không để phần chi tiếp xúc trực tiếp với đá.
• Mang theo tới bệnh viện.
• Không rửa, không ngâm vào nước hay cồn.

Với trẻ em

• Garô rất hiếm khi cần ở trẻ.
• Ép trực tiếp gần như luôn đủ.
• Trẻ mất máu nhanh hơn theo cân nặng.
• Nên ngưỡng gọi cấp cứu thấp hơn.
• Giữ trẻ bình tĩnh vì khóc làm máu chảy nhiều hơn.

Đào tạo là quan trọng

• Đọc hướng dẫn khác với tập thực hành.
• Nếu có khoá sơ cứu thì nên tham gia.
• Nhất là nếu bạn làm nghề có nguy cơ tai nạn.
• Tập tay giúp bạn làm đúng khi thật sự cần.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Ép trực tiếp trước — garô là biện pháp cuối cùng, không phải bước đầu.
2. Không garô cho rắn cắn, đây là sai lầm phổ biến và gây hại.
3. Ghi giờ đặt garô và không nới ra cho tới khi nhân viên y tế xử lý.

Câu hỏi thường gặp