Nước lấy nhiệt khỏi cơ thể nhanh hơn không khí rất nhiều.
Vì thế hạ thân nhiệt xảy ra cả trong mùa hè, và cả ở nước không quá lạnh.
Khi nào cần nghĩ tới
- Sau khi ngâm nước lâu, kể cả nước không lạnh lắm.
- Sau tai nạn đuối nước.
- Trong mùa mưa lũ, khi người ướt và có gió.
- Ở trẻ nhỏ và người cao tuổi thì xảy ra nhanh hơn.
- Người gầy và người kiệt sức cũng dễ bị hơn.
Dấu hiệu giai đoạn đầu
- Run nhiều, không kiểm soát được.
- Da lạnh, tái.
- Tay chân vụng về.
- Nói líu nhíu.
- Chậm chạp, phản ứng kém.
- Có thể lú lẫn nhẹ.
Dấu hiệu nặng hơn
- Ngừng run dù vẫn lạnh.
- Lú lẫn rõ, hành vi bất thường.
- Buồn ngủ, lơ mơ.
- Cởi quần áo dù đang lạnh, đây là dấu hiệu nguy hiểm.
- Mạch chậm, thở chậm.
- Mất ý thức.
Ngừng run là dấu hiệu xấu
- Nhiều người tưởng ngừng run là đã ấm lên.
- Thực ra là cơ thể không còn khả năng sinh nhiệt.
- Đây là dấu hiệu hạ thân nhiệt nặng.
- Gọi cấp cứu ngay khi thấy.
Việc cần làm ngay
- Đưa vào nơi kín gió, ấm.
- Cởi hết quần áo ướt.
- Lau khô người.
- Quấn chăn khô, kể cả phần đầu.
- Cách ly khỏi mặt đất lạnh bằng chăn hoặc tấm lót.
- Gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu nặng.
Quần áo ướt là vấn đề lớn
- Quần áo ướt tiếp tục lấy nhiệt khỏi cơ thể.
- Cởi bỏ là bước quan trọng nhất.
- Che chắn riêng tư khi cởi.
- Nếu không có đồ khô thì quấn chăn trực tiếp.
Làm ấm từ từ
- Không ngâm nước nóng.
- Không dùng đèn sưởi áp sát.
- Không xoa bóp mạnh tay chân.
- Làm ấm nhanh và mạnh có thể gây rối loạn nhịp tim.
- Ưu tiên làm ấm phần thân mình trước.
Vì sao không xoa bóp mạnh
- Máu lạnh ở tay chân dồn về tim đột ngột.
- Có thể gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
- Ở người hạ thân nhiệt nặng thì càng nguy hiểm.
- Di chuyển họ nhẹ nhàng.
Không cho uống rượu
- Rượu làm giãn mạch da.
- Cảm giác ấm lên nhưng thực ra mất nhiệt nhanh hơn.
- Cũng làm giảm phán đoán.
- Đây là niềm tin sai rất phổ biến.
- Cho uống đồ ấm không cồn nếu họ tỉnh táo hoàn toàn.
Đồ uống ấm
- Chỉ cho uống nếu họ tỉnh táo và nuốt được.
- Nước ấm, trà loãng, đồ ngọt ấm.
- Không quá nóng.
- Không cho uống nếu họ lú lẫn hoặc lơ mơ.
- Nguy cơ sặc là có thật.
Với trẻ nhỏ
- Trẻ mất nhiệt nhanh hơn người lớn nhiều.
- Diện tích da lớn so với cân nặng.
- Cởi đồ ướt và ủ ấm ngay.
- Có thể ủ ấm bằng cách áp da kề da rồi đắp chăn lên.
- Ngưỡng gọi cấp cứu thấp hơn.
Với người cao tuổi
- Cảm giác lạnh kém nhạy nên không kêu.
- Khả năng sinh nhiệt kém hơn.
- Một số thuốc ảnh hưởng tới điều hoà thân nhiệt.
- Có thể hạ thân nhiệt ngay trong nhà vào mùa lạnh.
- Kiểm tra người thân cao tuổi trong đợt rét.
Trong mùa mưa lũ
- Người ướt và có gió là kết hợp nguy hiểm.
- Kể cả khi trời không lạnh lắm.
- Ưu tiên làm khô và giữ ấm cho người được cứu.
- Chuẩn bị sẵn chăn khô trong nhà.
- Chú ý trẻ em và người cao tuổi trước tiên.
Khi nào gọi cấp cứu
- Ngừng run dù vẫn lạnh.
- Lú lẫn, nói lảm nhảm, hành vi bất thường.
- Lơ mơ hoặc khó đánh thức.
- Mạch chậm hoặc thở chậm bất thường.
- Sau tai nạn đuối nước.
- Trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi bị hạ thân nhiệt.
Khi phải chờ lâu mới có cấp cứu
- Ở vùng xa, xe cấp cứu có thể mất nhiều thời gian.
- Tiếp tục giữ ấm và theo dõi.
- Giữ liên lạc với tổng đài.
- Chuẩn bị phương án đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
- Nhưng di chuyển nhẹ nhàng, tránh rung lắc.
Đừng bỏ cuộc sớm
- Người hạ thân nhiệt nặng có thể trông như đã tử vong.
- Mạch rất chậm và khó bắt.
- Nhưng vẫn có khả năng hồi phục.
- Tiếp tục hồi sức cho tới khi đội cấp cứu tới.
- Nói rõ với họ rằng nạn nhân bị lạnh.
Chuẩn bị khi đi chơi gần nước
- Mang theo khăn và quần áo khô dự phòng.
- Mang chăn mỏng nếu đi vào mùa lạnh.
- Biết cơ sở y tế gần nhất.
- Lưu số cấp cứu.
- Những chuẩn bị này mất vài phút mà rất đáng.
Phòng ngừa
- Không ngâm nước quá lâu, kể cả mùa hè.
- Lên bờ và làm khô khi bắt đầu thấy lạnh.
- Mang khăn và đồ khô khi đi bơi.
- Trẻ em cần được nhắc lên bờ, chúng không tự nhận ra.
- Để ý môi tím và run ở trẻ đang chơi dưới nước.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Ngừng run khi vẫn lạnh là dấu hiệu nặng, không phải dấu hiệu đã ấm lên.
- Cởi đồ ướt và làm ấm từ từ; không xoa bóp mạnh, không ngâm nước nóng.
- Không cho uống rượu — rượu làm mất nhiệt nhanh hơn dù cảm giác ấm lên.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu hạ thân nhiệt là gì?
Run nhiều, da lạnh tái, nói líu nhíu, chậm chạp, lú lẫn; khi nặng hơn thì ngừng run, lơ mơ và mất ý thức.
Người ngừng run có phải là đã ấm lên không?
Không, ngược lại. Ngừng run khi vẫn lạnh là dấu hiệu hạ thân nhiệt nặng và cần gọi cấp cứu ngay.
Có nên xoa bóp mạnh để làm ấm không?
Không. Xoa bóp mạnh có thể gây rối loạn nhịp tim ở người hạ thân nhiệt nặng; hãy làm ấm từ từ và nhẹ nhàng.
Có nên cho uống rượu cho ấm không?
Không. Rượu làm giãn mạch da nên mất nhiệt nhanh hơn dù cảm giác là ấm lên; hãy cho uống đồ ấm không cồn nếu họ tỉnh táo hoàn toàn.