Sét đánh: phòng tránh và sơ cứu

Sét đánh gây tử vong nhiều ở Việt Nam, nhất là với người làm việc ngoài đồng.

Nhưng cũng có nhiều người sống sót, và sơ cứu đúng làm nên khác biệt.

Điều quan trọng nhất khi sơ cứu

• Người bị sét đánh không còn mang điện.
• Chạm vào họ hoàn toàn an toàn.
• Đừng ngần ngại vì sợ bị giật theo.
• Đây là hiểu lầm làm chậm việc cứu người.
• Hồi sức ngay nếu họ không thở.

Nhưng phải an toàn trước

• Sét có thể đánh lại cùng một chỗ.
• Đưa nạn nhân vào nơi an toàn hơn nếu có thể.
• Nếu giông còn mạnh thì cân nhắc di chuyển.
• Nhưng đừng để việc đó làm chậm hồi sức quá lâu.

Sơ cứu

• Gọi cấp cứu ngay.
• Kiểm tra nạn nhân có đáp ứng và có thở không.
• Nếu không thở thì hồi sức theo hướng dẫn tổng đài.
• Nhiều nạn nhân hồi phục nếu được hồi sức kịp.
• Nếu thở được thì đặt nằm nghiêng và giữ ấm.

Khi có nhiều nạn nhân

• Nguyên tắc khác với các tai nạn khác.
• Ưu tiên người có vẻ đã ngừng thở.
• Vì người còn thở thường sẽ tự hồi phục.
• Đây là điểm đặc biệt của tai nạn sét đánh.
• Nói rõ số nạn nhân khi gọi cấp cứu.

Tổn thương có thể gặp

• Ngừng tim, ngừng thở.
• Bỏng trên da, có khi hình nhánh cây.
• Chấn thương do bị hất văng.
• Thủng màng nhĩ.
• Tổn thương mắt.
• Rối loạn thần kinh tạm thời.

Luôn đưa đi viện

• Kể cả khi nạn nhân tỉnh và đi lại được.
• Rối loạn nhịp tim có thể xuất hiện muộn.
• Cần đánh giá tổn thương thần kinh và tai.
• Cần kiểm tra chấn thương do ngã.
• Nói rõ hoàn cảnh xảy ra.

Khi nào có nguy cơ

• Nếu bạn nghe được tiếng sấm thì đã ở trong vùng nguy cơ.
• Không cần chờ mưa mới vào trú.
• Sét có thể đánh cách tâm giông nhiều cây số.
• Trời quang mà nghe sấm vẫn phải cảnh giác.
• Theo dõi dự báo thời tiết trước khi ra đồng.

Nơi trú an toàn

• Nhà kiên cố có hệ thống điện và nước.
• Ô tô có mui kín, đóng cửa sổ.
• Càng vào sâu bên trong càng tốt.
• Tránh cửa sổ, cửa ra vào.
• Ở lại tới ba mươi phút sau tiếng sấm cuối.

Nơi không an toàn

• Dưới gốc cây cao.
• Chòi canh, lều bạt, mái hiên.
• Gần cột điện, cột ăng ten.
• Trên đồng trống, trên đồi.
• Dưới nước hoặc trên thuyền.
• Xe máy, xe đạp không bảo vệ được.

Vì sao không trú dưới cây

• Cây cao là nơi sét hay đánh xuống.
• Dòng điện lan xuống thân cây rồi ra đất.
• Người đứng gần bị dòng điện lan qua.
• Đây là nguyên nhân của rất nhiều ca tử vong.
• Thà ướt còn hơn đứng dưới cây.

Nếu không có chỗ trú

• Tránh xa vật cao nhất xung quanh.
• Bỏ dụng cụ kim loại như cuốc, liềm, ô có cán kim loại.
• Ngồi xổm, chụm hai chân, cúi đầu.
• Không nằm sát đất vì dòng điện lan trong đất.
• Nếu đi nhóm thì tản ra, đừng túm tụm.

Vật nuôi và gia súc

• Gia súc ngoài đồng cũng bị sét đánh nhiều.
• Không đứng gần đàn gia súc khi có giông.
• Đưa vật nuôi vào chuồng kiên cố nếu kịp.
• Không ra đồng dắt gia súc khi giông đã tới.
• Tính mạng người quan trọng hơn.

Trong nhà khi có giông

• Rút phích các thiết bị điện nếu kịp.
• Không tắm, không rửa bát trong lúc có sấm sét.
• Không dùng điện thoại có dây.
• Tránh xa cửa sổ và cửa kim loại.
• Điện thoại di động không dây thì dùng được.

Với người làm nông

• Đây là nhóm nguy cơ cao nhất ở Việt Nam.
• Theo dõi thời tiết trước khi ra đồng.
• Biết chỗ trú gần nhất từ nơi làm việc.
• Vào trú sớm, đừng cố làm nốt.
• Bỏ dụng cụ kim loại khi di chuyển trong giông.
• Không trú trong chòi canh giữa đồng.

Mái tôn và nhà tạm

• Mái tôn không bảo vệ khỏi sét.
• Nhà tạm, lều bạt cũng vậy.
• Cần nhà kiên cố có nối đất.
• Nếu chỉ có nhà tạm thì tránh chạm vào khung kim loại.
• Ngồi giữa nhà, xa vách.

Học sinh và hoạt động ngoài trời

• Nhà trường nên có quy định dừng hoạt động khi có sấm.
• Đưa trẻ vào nhà kiên cố, không vào nhà thi đấu mái tôn tạm.
• Không tập trung trẻ dưới gốc cây.
• Chờ đủ thời gian sau tiếng sấm cuối mới cho ra lại.
• Dạy trẻ vào trú ngay khi nghe sấm.

Dấu hiệu sét sắp đánh rất gần

• Tóc dựng đứng.
• Da cảm giác râm ran.
• Nghe tiếng ù hoặc lách tách.
• Ngồi xổm chụm chân ngay lập tức.
• Đây là những giây cuối cùng để phản ứng.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Người bị sét đánh không mang điện — chạm vào và hồi sức ngay.
2. Nghe được tiếng sấm là đã ở trong vùng nguy cơ, vào trú ngay.
3. Không trú dưới cây cao — thà ướt còn hơn.

Câu hỏi thường gặp