Vết cắt, vết rách và vết đâm: phân biệt và xử trí

Không phải vết thương to là vết thương nguy hiểm.

Một vết đâm nhỏ bằng đầu đũa có thể nghiêm trọng hơn một vết cắt dài trên da.

Ba loại vết thương thường gặp

• Vết cắt: bờ gọn, do vật sắc như dao, mảnh kính.
• Vết rách: bờ nham nhở, do va đập hoặc kéo giật.
• Vết đâm: miệng nhỏ nhưng sâu, do đinh, que, kim.
• Mỗi loại có rủi ro riêng.

Vì sao vết đâm đáng lo

• Miệng nhỏ nên khó làm sạch bên trong.
• Vi khuẩn bị đưa sâu vào trong.
• Môi trường thiếu khí bên trong thuận lợi cho một số vi khuẩn.
• Có thể tổn thương gân, mạch máu, thần kinh bên dưới.
• Nhìn bên ngoài không đánh giá được.

Các bước xử trí ban đầu

• Rửa tay hoặc đeo găng.
• Ép cầm máu trước.
• Khi máu đã cầm thì rửa vết thương.
• Rửa dưới vòi nước sạch chảy.
• Lau khô quanh vết thương.
• Băng lại bằng gạc sạch.

Rửa vết thương đúng cách

• Nước sạch chảy là đủ cho phần lớn trường hợp.
• Rửa đủ lâu để cuốn trôi bụi bẩn.
• Nước muối sinh lý cũng tốt.
• Không cần cọ xát mạnh.
• Nếu có mảnh vụn nông thì gắp nhẹ bằng nhíp sạch.

Về cồn và nước oxy già

• Không đổ vào vết thương sâu.
• Chúng gây tổn thương mô lành.
• Làm vết thương lâu lành hơn.
• Có thể dùng để sát khuẩn vùng da xung quanh.
• Rửa bằng nước sạch vẫn là biện pháp chính.

Không đắp lá, không rắc bột

• Đây là cách xử trí gây hại thật và vẫn còn phổ biến.
• Đưa vi khuẩn vào vết thương.
• Làm bác sĩ khó đánh giá và khó làm sạch.
• Có trường hợp dẫn tới nhiễm trùng nặng.
• Nếu đã lỡ đắp thì nói thật với bác sĩ.

Khi nào cần khâu

• Vết thương há miệng, hai bờ không khép lại được.
• Dài hơn khoảng hai centimet.
• Sâu tới lớp mỡ hoặc thấy mô bên dưới.
• Ở mặt, nơi cần thẩm mỹ.
• Ở vùng khớp thường xuyên cử động.
• Chảy máu không cầm dù đã ép.

Đi khám sớm nếu cần khâu

• Khâu trong vài giờ đầu cho kết quả tốt nhất.
• Để lâu thì nguy cơ nhiễm trùng cao hơn.
• Bác sĩ có thể không khâu vết thương đã để quá lâu.
• Băng tạm và đi khám ngay.

Vết thương phải đi khám

• Vết đâm sâu, dù miệng nhỏ.
• Do vật gỉ sét hoặc dính đất.
• Do động vật hoặc người cắn.
• Ở bàn tay, bàn chân, mặt, bộ phận sinh dục.
• Có tê hoặc không cử động được phần dưới.
• Nghi còn dị vật bên trong.

Vì sao vết thương ở bàn tay cần chú ý

• Nhiều gân, thần kinh và mạch máu nằm nông.
• Tổn thương gân có thể không đau nhiều nhưng mất chức năng.
• Kiểm tra xem có gấp duỗi từng ngón bình thường không.
• Kiểm tra cảm giác đầu ngón.
• Bất thường thì đi khám ngay.

Vết thương do động vật cắn

• Luôn cần đi khám.
• Nguy cơ nhiễm trùng cao.
• Cần đánh giá về bệnh dại nếu do chó mèo hoặc động vật hoang.
• Rửa kỹ dưới vòi nước chảy nhiều phút.
• Ghi lại thông tin con vật nếu biết.
• Đừng chờ xem có sao không.

Uốn ván

• Vết thương bẩn, sâu, do vật gỉ sét cần đánh giá.
• Bác sĩ dựa trên tình trạng vết thương và lịch sử tiêm chủng.
• Mang sổ tiêm chủng nếu có.
• Không nhớ đã tiêm khi nào thì nói thẳng là không chắc.
• Đừng tự kết luận là không cần.

Chăm sóc vết thương tại nhà

• Giữ sạch và khô.
• Thay băng hằng ngày hoặc khi ướt bẩn.
• Rửa tay trước khi thay băng.
• Không bóc vảy.
• Che chắn khi ra nắng để tránh sẹo thâm.

Dấu hiệu nhiễm trùng

• Sưng, nóng, đỏ tăng lên sau vài ngày.
• Đau tăng thay vì giảm.
• Chảy dịch đục hoặc có mùi.
• Vệt đỏ lan từ vết thương.
• Sốt.
• Đi khám ngay khi thấy những dấu hiệu này.

Vết thương do mảnh kính

• Rất hay gặp trong nhà bếp và khi vỡ đồ.
• Mảnh nhỏ có thể còn sót bên trong.
• Rửa kỹ dưới vòi nước chảy.
• Nếu nghi còn mảnh thì đi khám, đừng tự đào tìm.
• Dọn sạch hiện trường để không ai giẫm phải.

Tủ thuốc nên có gì

• Gạc vô trùng nhiều kích cỡ.
• Băng cuộn và băng dính y tế.
• Nước muối sinh lý.
• Găng tay dùng một lần.
• Nhíp và kéo sạch.
• Kiểm tra hạn dùng định kỳ.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Vết đâm nhỏ có thể nguy hiểm hơn vết cắt to — đừng đánh giá theo bề ngoài.
2. Rửa bằng nước sạch chảy, đừng đổ cồn hay oxy già vào vết thương sâu.
3. Cần khâu thì đi trong vài giờ đầu, để lâu bác sĩ có thể không khâu được.

Câu hỏi thường gặp