Ngộ độc thuốc trừ sâu: sơ cứu, bảo vệ người cứu và phòng ngừa ở nông thôn

Thuốc bảo vệ thực vật là nhóm chất độc có mặt trong rất nhiều gia đình nông thôn, và cũng là nhóm mà đường vào cơ thể đa dạng nhất: nuốt phải, hít hơi khi phun, và ngấm qua da khi pha hoặc khi quần áo bị dính. Chính đường qua da là đường bị coi nhẹ nhất — nhiều người thấy mình không uống, không ngửi thấy gì nồng nên nghĩ là an toàn.

Dấu hiệu ngộ độc

Tuỳ nhóm hoạt chất mà biểu hiện khác nhau, nhưng các dấu hiệu hay gặp gồm:

• Đau đầu, chóng mặt, mệt lả.
• Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy.
• Vã mồ hôi nhiều bất thường, chảy nước dãi, chảy nước mắt.
• Mắt mờ, đồng tử co nhỏ.
• Co giật cơ, run, yếu cơ.
• Khó thở, thở khò khè, tức ngực.
• Lú lẫn, lơ mơ, co giật ở ca nặng.

Một số loại thuốc diệt cỏ còn gây bỏng rát miệng họng ngay lập tức và tổn thương phổi tiến triển trong nhiều ngày sau, ngay cả khi người bệnh ban đầu trông ổn.

Người sơ cứu phải tự bảo vệ trước

Đây là điểm khác biệt lớn nhất của nhóm ngộ độc này so với các nhóm khác. Hoá chất còn trên quần áo và da nạn nhân vẫn tiếp tục ngấm — sang cả người chăm sóc.

• Đeo găng tay, dùng găng cao su nhà bếp nếu không có găng y tế.
• Làm việc ở nơi thoáng gió, ngoài sân, không trong phòng tắm kín.
• Tránh để quần áo nhiễm chạm vào da mình.
• Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi xong.
• Nếu chính mình thấy đau đầu, chóng mặt trong lúc cứu thì ra chỗ thoáng ngay và gọi người khác thay.

Xử trí khi dính ngoài da hoặc quần áo

1. Đưa nạn nhân ra chỗ thoáng.
2. Cởi bỏ toàn bộ quần áo nhiễm hoá chất, cắt bỏ nếu phải lột qua đầu.
3. Xả nước sạch liên tục ít nhất 15–20 phút lên vùng da dính, gồm cả tóc và móng tay.
4. Rửa lại bằng xà phòng nhẹ nhàng, không chà xát mạnh làm trầy da.
5. Cho mặc quần áo sạch khô.
6. Bỏ quần áo nhiễm vào túi kín, không giặt chung với đồ cả nhà.

Xử trí khi vào mắt

Xả nước sạch hoặc nước muối sinh lý liên tục 15–20 phút, mở mi mắt cho nước chảy qua, hướng dòng nước từ góc trong ra ngoài để không đẩy hoá chất sang mắt kia. Không dụi, không nhỏ thuốc mắt nào khác, rồi đi khám chuyên khoa mắt.

Xử trí khi hít phải hơi thuốc

• Đưa ra chỗ thoáng ngay, tránh gió thổi ngược từ khu vực vừa phun.
• Nới quần áo, cho ngồi nghỉ.
• Thở khò khè, tức ngực, khó thở tăng dần thì gọi cấp cứu.
• Không cho làm việc lại trong ngày hôm đó.

Xử trí khi uống phải

• Không gây nôn.
• Không cho uống sữa, dầu hay bất cứ thứ gì để "trung hoà".
• Nếu người bệnh tỉnh hoàn toàn, cho súc miệng nước sạch và nhổ ra.
• Đặt nằm nghiêng nếu lơ mơ.
• Gọi cấp cứu, mang chai thuốc theo.

Mang theo cái gì tới bệnh viện

Chai thuốc còn nguyên nhãn là thứ có giá trị nhất. Nếu không còn chai, mang vỏ bao, hoặc chụp ảnh nhãn từ chai cùng loại trong kho. Ghi lại thời điểm tiếp xúc, lượng ước tính và công việc đang làm lúc đó.

Phun thuốc an toàn — phần phòng ngừa quan trọng nhất

• Mặc quần áo dài, đeo găng, đi ủng, đội mũ, đeo khẩu trang và kính bảo hộ.
• Pha thuốc ngoài trời, đầu hướng gió, không pha trong bếp hay gần giếng nước.
• Không phun ngược gió; phun sớm buổi sáng hoặc chiều mát, tránh giữa trưa nắng.
• Không ăn, uống, hút thuốc trong lúc phun.
• Không dùng miệng thổi thông vòi bơm khi bị tắc.
• Xong việc thì tắm gội toàn thân và thay quần áo trước khi vào nhà.
• Giặt riêng đồ bảo hộ, phơi nắng, không để lẫn với quần áo trẻ con.

Cất giữ trong nhà nông

• Để trong kho riêng có khoá, tách hoàn toàn khỏi khu bếp và khu để thực phẩm.
• Giữ nguyên chai gốc, nguyên nhãn.
• Tuyệt đối không chiết sang chai nước ngọt, chai nước suối hay can đựng nước. Đây là nguyên nhân trực tiếp của rất nhiều ca ngộ độc nặng ở trẻ em và cả người lớn trong nhà.
• Không để dụng cụ pha thuốc chung với xoong nồi.
• Vỏ chai đã dùng hết không tái sử dụng để đựng bất cứ thứ gì, xử lý theo hướng dẫn trên nhãn.

Sau khi phun — ai được vào ruộng và khi nào

Mỗi loại thuốc có thời gian cách ly riêng, ghi trên nhãn. Trong thời gian đó không cho trẻ em và vật nuôi vào khu vực đã phun, và không thu hoạch. Việc này vừa bảo vệ người trong nhà vừa bảo vệ người ăn nông sản.

Khi nghi ngộ độc có chủ đích

Thuốc trừ sâu là chất hay gặp trong các ca uống có chủ đích ở nông thôn. Sơ cứu vẫn như trên, nhưng thêm hai việc: không để người đó một mình, và cất hết số thuốc còn lại trong nhà. Ở bệnh viện hãy nói rõ hoàn cảnh — đó là thông tin y tế, không phải chuyện riêng cần giấu.

Tiếp xúc lặp đi lặp lại và triệu chứng mạn tính

Người phun thuốc nhiều năm có thể có các biểu hiện kéo dài: đau đầu dai dẳng, mệt mỏi, khó ngủ, tê bì tay chân, giảm trí nhớ. Những dấu hiệu này đáng được khám và kể rõ nghề nghiệp với bác sĩ, thay vì quy hết cho tuổi tác hay làm nhiều.

Dạy trẻ trong nhà nông

Trẻ nông thôn quen ra vườn, ra kho. Dạy một quy tắc đơn giản: chai lọ trong kho là của người lớn, không mở, không cầm, thấy chai đổ thì gọi người lớn. Và người lớn phải giữ đúng phần của mình: cái khoá trên cửa kho.

Tóm lại

Cởi bỏ quần áo nhiễm và xả nước sạch 15–20 phút là việc cứu người quan trọng nhất tại chỗ. Người cứu phải đeo găng và làm ở nơi thoáng. Không gây nôn, mang chai thuốc đi viện. Và phần phòng ngừa nằm ở hai thứ rất đời thường: bộ đồ bảo hộ khi phun, và cái khoá trên cửa kho.

Câu hỏi thường gặp