Chấn thương ở trẻ em: khi nào cần lo và khi nào theo dõi

Trẻ con ngã là chuyện hằng ngày, và phần lớn không sao.

Nhưng có vài điểm khác với người lớn mà cha mẹ cần biết.

Trẻ khác người lớn ở chỗ nào

• Trẻ không mô tả được rõ chỗ đau.
• Trẻ có thể vẫn chơi dù có tổn thương.
• Xương trẻ mềm hơn, có kiểu gãy riêng khó thấy.
• Trẻ mất máu và mất nước nhanh hơn theo cân nặng.
• Vì thế ngưỡng đi khám nên thấp hơn.

Quan sát thay vì hỏi

• Trẻ nhỏ trả lời không đáng tin.
• Quan sát trẻ có tránh dùng một bên không.
• Có khóc khi chạm vào một chỗ không.
• Có đi khập khiễng không.
• Có ôm giữ một vùng không.
• So sánh hai bên với nhau.

Sau khi trẻ ngã

• Bình tĩnh, vì trẻ đọc được cảm xúc của bạn.
• Ôm và trấn an trước.
• Rồi mới kiểm tra từ đầu xuống chân.
• Chườm lạnh chỗ sưng, bọc đá trong khăn.
• Theo dõi trong vài giờ sau.

Dấu hiệu đi khám ngay

• Mất ý thức dù chỉ vài giây.
• Nôn nhiều lần.
• Li bì, khó đánh thức.
• Quấy khóc bất thường không dỗ được.
• Không chịu dùng một tay hoặc một chân.
• Chi biến dạng hoặc sưng nhanh.
• Thóp phồng ở trẻ còn thóp.
• Co giật.

Va đập đầu ở trẻ

• Trẻ dưới hai tuổi cần ngưỡng đi khám thấp hơn.
• Ngã từ độ cao đáng kể cần được đánh giá.
• Ngã từ giường, bàn thay tã là tình huống hay gặp.
• Theo dõi hai mươi bốn giờ đầu.
• Trẻ được ngủ nhưng phải đánh thức được.

Gãy xương ở trẻ

• Xương trẻ có thể gãy kiểu cong hoặc rạn mà không gãy rời.
• Khó nhận ra bằng mắt thường.
• Trẻ vẫn cử động được không loại trừ gãy xương.
• Gãy gần sụn tăng trưởng cần được xử lý đúng.
• Nghi ngờ thì đi chụp phim.

Đừng bó thuốc, đừng nắn

• Với trẻ càng không được vì ảnh hưởng tới sụn tăng trưởng.
• Nắn sai có thể để lại di chứng lâu dài.
• Xương lệch ở trẻ có thể ảnh hưởng tới phát triển chi.
• Cố định tạm và đưa đi khám.

Trẻ bị kéo tay

• Kéo hoặc nhấc trẻ nhỏ bằng một tay có thể gây trật khớp khuỷu.
• Trẻ đột nhiên không dùng tay đó nữa, giữ khép sát người.
• Không tự nắn.
• Đưa đi khám, bác sĩ xử lý rất nhanh.
• Nhấc trẻ bằng cách đỡ nách, không kéo cổ tay.

Vết thương ở trẻ

• Rửa dưới vòi nước sạch.
• Ép cầm máu bằng gạc sạch.
• Đi khám nếu vết thương há miệng hoặc ở mặt.
• Đi khám nếu do vật bẩn, gỉ sét hoặc do động vật cắn.
• Mang sổ tiêm chủng theo.

Kẹp tay vào cửa

• Rất hay gặp ở trẻ nhỏ.
• Chườm lạnh, kê cao.
• Đi khám nếu móng tím đen, ngón biến dạng hoặc không gấp được.
• Lắp thiết bị chặn cửa để phòng.

Phòng chấn thương trong nhà

• Chắn cầu thang cả trên lẫn dưới.
• Chắn cửa sổ và ban công.
• Không kê ghế hoặc đồ leo trèo gần cửa sổ.
• Cố định tủ kệ vào tường.
• Bọc góc nhọn bàn ghế.
• Không để trẻ nhỏ một mình trên bàn thay tã hoặc giường.

Ngoài trời

• Đội mũ bảo hiểm khi đạp xe và chơi thể thao va chạm.
• Chọn khu vui chơi có mặt nền mềm.
• Giám sát khi trẻ chơi ở chỗ cao.
• Luôn có người lớn khi trẻ ở gần nước.
• Dạy trẻ luật đi đường từ sớm.

Trẻ bị vật nặng rơi vào

• Tivi, tủ kệ đổ là tai nạn nghiêm trọng và có thật.
• Không tự nhấc vật nặng ra nếu trẻ đang bị đè.
• Gọi cấp cứu và gọi thêm người.
• Cố định tủ kệ và tivi vào tường để phòng.
• Không kê đồ chơi hoặc đồ hấp dẫn lên trên cao.

Khi trẻ sợ đi khám

• Nói thật với trẻ về những gì sẽ xảy ra.
• Đừng hứa là không đau nếu sẽ có tiêm.
• Mang theo đồ chơi quen thuộc.
• Giữ bình tĩnh để trẻ bớt sợ.
• Ở cạnh trẻ trong lúc khám nếu được phép.

Bỏng và điện giật ở trẻ

• Bếp, phích nước, ổ điện là ba nguồn hay gặp nhất.
• Quay cán nồi vào trong, không để phích ở tầm với.
• Lắp nắp che ổ điện.
• Kiểm tra nhiệt độ nước tắm trước khi cho trẻ vào.
• Không bế trẻ khi đang cầm đồ nóng.

Ghi lại để báo bác sĩ

• Ngã từ độ cao nào, xuống nền gì.
• Va đập vào đâu.
• Có khóc ngay không hay im lặng một lúc.
• Có nôn không, mấy lần.
• Sau đó trẻ chơi lại bình thường không.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Trẻ vẫn chơi được không loại trừ gãy xương — quan sát thay vì hỏi.
2. Trẻ dưới hai tuổi cần ngưỡng đi khám thấp hơn sau va đập đầu.
3. Không bó thuốc, không nắn; ở trẻ còn ảnh hưởng tới sụn tăng trưởng.

Câu hỏi thường gặp