Ngã ở người cao tuổi: xử trí và phòng ngừa

Ngã ở người cao tuổi bị coi là chuyện thường, nhưng nó không nên bị coi như vậy.

Một cú ngã có thể thay đổi hoàn toàn cuộc sống của một người.

Đừng vội đỡ dậy

• Đây là phản xạ tự nhiên nhưng có thể gây hại.
• Hỏi họ đau ở đâu trước.
• Hỏi có cử động được tay chân không.
• Quan sát có biến dạng hoặc chảy máu không.
• Nếu nghi gãy xương thì để nguyên và gọi cấp cứu.

Dấu hiệu gãy cổ xương đùi

• Đau vùng háng hoặc đùi trên.
• Không đứng dậy được.
• Không chịu được lực lên chân đó.
• Chân bên đau trông ngắn hơn.
• Bàn chân xoay ra ngoài.
• Đây là tình huống gọi cấp cứu, không tự chở đi.

Nếu họ có thể tự dậy

• Để họ tự làm từ từ, bạn chỉ hỗ trợ.
• Lăn nghiêng, chống tay, quỳ gối trước.
• Bám vào ghế chắc chắn để đứng lên.
• Không kéo tay họ lên đột ngột.
• Cho ngồi nghỉ một lát trước khi đi lại.

Nếu họ không tự dậy được

• Đừng cố kéo dậy một mình.
• Gọi thêm người hoặc gọi cấp cứu.
• Đắp chăn giữ ấm trong lúc chờ.
• Kê gối dưới đầu nếu họ nằm dưới sàn.
• Ở lại bên cạnh và trấn an.

Kiểm tra sau khi ngã

• Có va đập đầu không.
• Có mất ý thức dù chỉ vài giây không.
• Có nhớ vì sao ngã không.
• Có đau ở đâu không.
• Có chảy máu hoặc bầm tím không.
• Ghi lại để báo bác sĩ.

Câu hỏi quan trọng: vì sao ngã

• Vấp, trượt hay tự nhiên khuỵu xuống.
• Có chóng mặt trước khi ngã không.
• Có hoa mắt, tim đập nhanh không.
• Có mất ý thức không.
• Ngã không rõ lý do là dấu hiệu cần khám.

Va đập đầu ở người cao tuổi

• Cần cảnh giác hơn người trẻ.
• Nhất là ở người dùng thuốc chống đông.
• Chảy máu trong sọ có thể tiến triển chậm nhiều tuần.
• Biểu hiện là lú lẫn tăng dần, đau đầu, yếu một bên.
• Nên đi khám sau va đập đầu dù thấy nhẹ.

Báo bác sĩ mọi lần ngã

• Kể cả khi không chấn thương.
• Ngã là dấu hiệu cần tìm nguyên nhân.
• Có thể do thuốc, do tim mạch, do thị lực.
• Có thể do yếu cơ hoặc rối loạn thăng bằng.
• Ngã một lần làm tăng nguy cơ ngã lần sau.

Rà soát thuốc

• Một số thuốc làm tăng nguy cơ ngã.
• Thuốc huyết áp, thuốc an thần, thuốc ngủ.
• Dùng nhiều thuốc cùng lúc càng tăng nguy cơ.
• Mang đầy đủ danh sách thuốc tới bác sĩ.
• Nhờ dược sĩ rà soát.
• Đừng tự ngừng thuốc nào.

Tụt huyết áp khi đứng dậy

• Rất hay gặp ở người cao tuổi.
• Đứng dậy từ từ, ngồi một lát trước khi đứng hẳn.
• Uống đủ nước.
• Báo bác sĩ vì có thể điều chỉnh thuốc.
• Đây là nguyên nhân ngã rất phổ biến và xử lý được.

Phòng ngã trong nhà

• Dọn đồ vướng trên lối đi.
• Cố định hoặc bỏ thảm trơn.
• Thêm đèn, nhất là lối đi ban đêm.
• Lắp tay vịn ở nhà tắm và cầu thang.
• Dùng thảm chống trượt trong nhà tắm.
• Để đồ hay dùng ở tầm vừa tay.

Giày dép

• Đi giày dép có đế chống trượt.
• Vừa chân, có quai giữ gót.
• Tránh dép lê rộng trong nhà.
• Tránh đi chân đất trên sàn trơn.
• Đây là thay đổi rẻ mà hiệu quả.

Tập sức mạnh và thăng bằng

• Đây là biện pháp có hiệu quả rõ nhất.
• Tập đều đặn giảm nguy cơ ngã đáng kể.
• Đi bộ, tập đứng một chân có vịn, tập đứng lên ngồi xuống.
• Hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên về bài tập phù hợp.
• Bắt đầu nhẹ và tăng dần.

Thị lực và thính lực

• Kiểm tra mắt định kỳ.
• Kính đa tròng có thể gây khó khi xuống cầu thang.
• Nghe kém cũng liên quan tới nguy cơ ngã.
• Đi khám nếu thấy nhìn mờ hoặc nghe kém đi.

Sau khi ngã mà nằm lâu dưới sàn

• Nằm lâu gây hạ thân nhiệt và tổn thương cơ.
• Đây là lý do người sống một mình cần hệ thống liên lạc.
• Cân nhắc thiết bị báo động cá nhân.
• Để điện thoại trong tầm tay.
• Thống nhất giờ gọi kiểm tra hằng ngày với người thân.

Nỗi sợ ngã

• Sau một lần ngã, nhiều người sợ và ít vận động hẳn.
• Ít vận động làm cơ yếu đi và nguy cơ ngã tăng lên.
• Đây là vòng luẩn quẩn có thật.
• Nói với bác sĩ về nỗi sợ này.
• Tập có hướng dẫn giúp lấy lại tự tin.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Đừng vội đỡ dậy — hỏi đau ở đâu và kiểm tra trước.
2. Báo bác sĩ mọi lần ngã, kể cả khi không chấn thương.
3. Tập sức mạnh và thăng bằng là biện pháp phòng ngã hiệu quả nhất.

Câu hỏi thường gặp