Sặc khác hóc nghẹn ở chỗ nó thường nhẹ hơn từng lần, nhưng lặp lại thì gây tổn thương phổi.
Vì thế với nhóm này, phòng ngừa quan trọng hơn xử trí.
Sặc sữa ở trẻ sơ sinh
- Rất hay gặp và thường không nguy hiểm nếu xử trí đúng.
- Trẻ ho, sặc, sữa trào ra mũi miệng.
- Mặt có thể đỏ lên.
- Nếu trẻ vẫn khóc được thì đường thở chưa tắc.
- Nếu tím tái và không khóc được thì là cấp cứu.
Xử trí khi trẻ sặc sữa
- Ngừng cho bú ngay.
- Nghiêng trẻ sang một bên để sữa chảy ra.
- Hoặc đặt sấp dọc cẳng tay, đầu thấp hơn thân.
- Vỗ lưng nhẹ nhàng.
- Lau sạch miệng và mũi.
- Không dốc ngược trẻ lên rung lắc.
Khi nào gọi cấp cứu cho trẻ
- Trẻ tím tái.
- Không khóc được, không thở được.
- Mềm nhũn, không đáp ứng.
- Ngừng thở dù chỉ vài giây.
- Vẫn khó thở sau khi đã xử trí.
Phòng sặc khi cho bú
- Cho bú ở tư thế đầu cao hơn thân.
- Không cho bú khi trẻ đang khóc.
- Không cho bú khi trẻ đang nằm ngửa hoàn toàn.
- Kiểm tra núm bình không chảy quá nhanh.
- Ngừng lại cho trẻ nghỉ giữa chừng nếu trẻ bú vội.
Sau khi bú
- Vỗ ợ hơi cho trẻ.
- Giữ trẻ ở tư thế đứng dựa vai một lúc.
- Không đặt nằm ngay sau khi bú no.
- Không đùa nghịch mạnh với trẻ sau bú.
- Đặt trẻ nằm ngửa khi ngủ theo khuyến cáo an toàn giấc ngủ.
Nếu trẻ hay sặc
- Báo bác sĩ nhi.
- Có thể do trào ngược hoặc vấn đề khác.
- Có thể cần điều chỉnh cách cho bú.
- Ghi lại tần suất và hoàn cảnh.
- Đừng coi là chuyện bình thường nếu xảy ra thường xuyên.
Khó nuốt ở người lớn
- Hay gặp sau đột quỵ.
- Cũng gặp trong bệnh thần kinh tiến triển.
- Cũng gặp ở người sa sút trí tuệ.
- Và ở người cao tuổi nói chung.
- Đây là vấn đề nghiêm trọng hơn nhiều người nghĩ.
Dấu hiệu khó nuốt
- Ho hoặc sặc khi ăn uống.
- Giọng nghe ướt sau khi nuốt.
- Ăn rất chậm, phải nuốt nhiều lần cho một miếng.
- Thức ăn đọng trong miệng.
- Sợ ăn, bỏ bữa, sụt cân.
- Viêm phổi tái đi tái lại.
Vì sao nguy hiểm
- Thức ăn hoặc nước vào phổi gây viêm phổi hít.
- Ở người cao tuổi thường nặng và diễn tiến nhanh.
- Có thể sặc mà không ho, gọi là sặc thầm lặng.
- Vì thế viêm phổi tái phát là dấu hiệu cần chú ý.
- Báo bác sĩ để được đánh giá chức năng nuốt.
Ăn uống an toàn cho người khó nuốt
- Ngồi thẳng khi ăn, và giữ tư thế đó sau ăn một lúc.
- Ăn từng miếng nhỏ.
- Ăn chậm, nuốt hết mới ăn tiếp.
- Không nói chuyện khi đang ăn.
- Tắt tivi, giảm thứ gây phân tâm.
- Luôn có người ở cạnh.
Về độ đặc của thức ăn
- Nước loãng thường khó nuốt hơn thức ăn đặc vừa.
- Bác sĩ hoặc chuyên viên có thể hướng dẫn độ đặc phù hợp.
- Đừng tự quyết định làm loãng hay đặc thức ăn.
- Sai độ đặc có thể làm sặc nhiều hơn.
- Hỏi bác sĩ về đánh giá chức năng nuốt.
Thuốc và việc nuốt
- Viên thuốc có thể khó nuốt với người khó nuốt.
- Đừng tự nghiền hoặc bẻ thuốc.
- Một số thuốc không được nghiền.
- Hỏi dược sĩ về dạng bào chế thay thế.
- Uống thuốc khi ngồi thẳng.
Vệ sinh răng miệng
- Miệng bẩn làm viêm phổi hít nặng hơn nếu có sặc.
- Vệ sinh răng miệng đều đặn rất quan trọng ở nhóm này.
- Kể cả với người dùng răng giả.
- Đây là biện pháp đơn giản mà hay bị bỏ qua.
Khi nào đi khám
- Ho hoặc sặc thường xuyên khi ăn.
- Sụt cân không rõ lý do.
- Viêm phổi tái phát.
- Sốt sau một lần sặc mạnh.
- Khó thở hoặc ho nhiều sau khi sặc.
Sặc ở người nằm lâu và người ăn qua ống
Người nằm liệt giường, người sau tai biến và người ăn qua ống thông đều có nguy cơ sặc cao dù không nhai nuốt như bình thường. Vài việc giảm rủi ro rất đáng làm mỗi bữa.
- Nâng đầu giường cao trong lúc ăn và giữ thêm khoảng nửa giờ sau ăn, đừng cho nằm phẳng ngay.
- Không cho ăn khi người bệnh đang lơ mơ hoặc buồn ngủ.
- Ăn chậm, từng lượng nhỏ, chờ nuốt xong hẳn mới đưa thìa tiếp theo.
- Để ý tiếng thở khò khè hoặc giọng ướt sau khi nuốt — đó là dấu hiệu thức ăn đang lọt xuống đường thở.
Sau một lần sặc mạnh
- Theo dõi trong những ngày sau.
- Sốt, ho tăng, khó thở là dấu hiệu viêm phổi hít.
- Đi khám ngay khi thấy.
- Nói rõ đã sặc khi nào và sặc thứ gì.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Không dốc ngược trẻ — nghiêng sang bên hoặc đặt sấp dọc cẳng tay, đầu thấp hơn thân.
- Ho khi ăn và giọng ướt sau nuốt là dấu hiệu khó nuốt cần báo bác sĩ.
- Ngồi thẳng khi ăn và giữ tư thế sau ăn là biện pháp phòng sặc đơn giản nhất.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh bị sặc sữa thì làm gì?
Nghiêng trẻ sang một bên hoặc đặt sấp dọc cẳng tay đầu thấp hơn thân, vỗ lưng nhẹ để sữa chảy ra, và gọi cấp cứu nếu trẻ tím tái hoặc không khóc được.
Làm sao giảm sặc sữa cho trẻ?
Cho bú đúng tư thế đầu cao hơn thân, không cho bú khi trẻ đang khóc, vỗ ợ hơi sau bú và giữ trẻ ở tư thế đứng một lúc sau khi bú.
Vì sao sặc ở người cao tuổi nguy hiểm?
Vì thức ăn hoặc nước vào phổi có thể gây viêm phổi hít, và ở người cao tuổi tình trạng này thường nặng và diễn tiến nhanh.
Dấu hiệu nào cho thấy người thân đang khó nuốt?
Ho hoặc sặc khi ăn uống, giọng ướt sau khi nuốt, ăn rất chậm, sợ ăn, sụt cân, hoặc viêm phổi tái đi tái lại.