Sốc phản vệ: nhận ra và xử trí trong vài phút

Sốc phản vệ là tình huống mà vài phút quyết định tất cả.

Nhận ra sớm và gọi cấp cứu ngay là điều quan trọng nhất.

Nguyên nhân thường gặp

• Thức ăn: hải sản, lạc, các loại hạt, trứng, sữa.
• Nọc côn trùng: ong, kiến.
• Thuốc, kể cả thuốc uống và thuốc tiêm.
• Nhựa cao su.
• Đôi khi không tìm được nguyên nhân.

Dấu hiệu nhận biết

• Khó thở, thở rít, khò khè.
• Cảm giác nghẹn ở cổ họng.
• Sưng mặt, môi, lưỡi, mí mắt.
• Nổi mề đay lan nhanh.
• Chóng mặt, choáng, ngất.
• Da tái lạnh, tim đập nhanh.
• Nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy.

Đặc điểm quan trọng

• Nhiều hệ cơ quan bị ảnh hưởng cùng lúc.
• Da kèm hô hấp, hoặc da kèm tiêu hoá.
• Xảy ra nhanh, thường trong vài phút tới nửa giờ.
• Càng sớm sau tiếp xúc thì càng nặng.
• Có thể xảy ra ở người chưa từng dị ứng loại đó.

Việc phải làm ngay

• Gọi cấp cứu, nói rõ nghi sốc phản vệ.
• Nếu họ có thuốc cấp cứu đã được kê thì dùng theo hướng dẫn.
• Loại bỏ nguồn gây dị ứng nếu còn, ví dụ ngòi ong.
• Cho nằm, kê chân cao nếu choáng.
• Nếu khó thở thì cho ngồi tư thế dễ thở nhất.
• Nếu nôn thì cho nằm nghiêng.

Về thuốc cấp cứu dị ứng

• Một số người được bác sĩ kê thuốc tiêm mang theo.
• Chỉ dùng nếu đã được kê riêng và có hướng dẫn.
• Không dùng thuốc của người khác.
• Người bệnh và người thân nên được hướng dẫn cách dùng trước.
• Vẫn gọi cấp cứu sau khi dùng.

Không cho đứng dậy đột ngột

• Đứng dậy khi tụt huyết áp rất nguy hiểm.
• Giữ họ nằm hoặc ngồi.
• Không để họ tự đi vào nhà vệ sinh.
• Không tự chở đi bằng xe máy.
• Chờ xe cấp cứu.

Ở lại theo dõi

• Tình trạng có thể xấu rất nhanh.
• Theo dõi hơi thở và mức độ tỉnh táo.
• Nếu họ ngừng thở thì hồi sức theo hướng dẫn tổng đài.
• Đừng để họ một mình.

Vẫn phải đi viện dù đã đỡ

• Phản ứng có thể tái phát sau vài giờ.
• Gọi là phản ứng hai pha.
• Cần theo dõi tại cơ sở y tế.
• Đừng về vì thấy đã hết triệu chứng.
• Đây là sai lầm có thể phải trả giá.

Thông tin cho bác sĩ

• Nghi do thứ gì gây ra.
• Tiếp xúc lúc mấy giờ.
• Triệu chứng xuất hiện sau bao lâu.
• Đã dùng thuốc gì chưa.
• Tiền sử dị ứng trước đây.
• Mang theo bao bì thức ăn hoặc vỏ thuốc nghi ngờ.

Sau lần đầu tiên

• Hỏi bác sĩ về khám chuyên khoa dị ứng.
• Xác định chính xác tác nhân nếu được.
• Hỏi về thuốc cấp cứu mang theo.
• Học cách dùng và dạy người thân.
• Xin kế hoạch xử trí bằng văn bản.

Mang thẻ y tế

• Ghi rõ dị ứng với thứ gì.
• Ghi thuốc cấp cứu để ở đâu.
• Ghi số người thân.
• Cân nhắc vòng đeo tay y tế.
• Đây là thứ nói thay bạn khi bạn không nói được.

Nói với người xung quanh

• Gia đình, đồng nghiệp, bạn thân.
• Nhà trường nếu là trẻ em.
• Chỉ cho họ thuốc để ở đâu.
• Dạy họ nhận biết dấu hiệu.
• Nhấn mạnh gọi cấp cứu ngay.

Khi ăn ngoài

• Nói rõ dị ứng khi gọi món.
• Hỏi thành phần, kể cả nước chấm và dầu chiên.
• Cẩn thận với món trộn nhiều nguyên liệu.
• Mang theo thuốc cấp cứu.
• Đi cùng người biết tình trạng của bạn.

Trẻ em dị ứng thức ăn

• Báo nhà trường bằng văn bản.
• Dạy trẻ không nhận đồ ăn từ bạn.
• Dạy trẻ nói ngay khi thấy khó chịu.
• Gửi thuốc cấp cứu cho y tế trường nếu bác sĩ kê.
• Cập nhật mỗi năm học.

Ghi lại để tránh lần sau

• Ghi rõ đã ăn gì, uống thuốc gì trước khi phản ứng.
• Ghi giờ và triệu chứng xuất hiện.
• Chụp ảnh bao bì thức ăn hoặc vỏ thuốc.
• Mang tất cả tới buổi khám chuyên khoa dị ứng.
• Thông tin này giúp xác định tác nhân chính xác hơn.

Trước khi dùng thuốc mới

• Nói rõ tiền sử dị ứng với bác sĩ và dược sĩ.
• Mô tả phản ứng đã xảy ra lần trước.
• Nói cả khi dị ứng đó xảy ra từ lâu.
• Ghi vào danh sách thuốc của bạn.
• Đây là thông tin quan trọng nhất trong hồ sơ của bạn.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Nhiều hệ cơ quan bị ảnh hưởng cùng lúc, xảy ra trong vài phút — gọi cấp cứu ngay.
2. Không cho đứng dậy đột ngột khi họ đang tụt huyết áp.
3. Vẫn phải đi viện dù đã đỡ, vì phản ứng có thể tái phát sau vài giờ.

Câu hỏi thường gặp