Ong đốt và phản ứng dị ứng nặng

Với đa số người, ong đốt chỉ đau và sưng vài ngày.

Nhưng với một số người, một vết đốt duy nhất có thể đe doạ tính mạng trong vài phút.

Phản ứng thông thường

• Đau nhói ngay lúc bị đốt.
• Sưng đỏ quanh vết đốt.
• Ngứa sau đó.
• Giảm dần trong vài giờ tới vài ngày.
• Đây là phản ứng tại chỗ bình thường.

Dấu hiệu phản ứng nặng: gọi cấp cứu

• Khó thở, thở rít, khò khè.
• Sưng mặt, môi, lưỡi, họng.
• Nổi mề đay lan toàn thân.
• Chóng mặt, choáng, ngất.
• Tim đập nhanh, da tái lạnh.
• Nôn, đau bụng quặn.
• Cảm giác sắp có chuyện chẳng lành.

Phản ứng nặng xảy ra rất nhanh

• Thường trong vài phút tới nửa giờ.
• Càng sớm càng nặng.
• Không chờ xem có đỡ không.
• Gọi cấp cứu ngay khi thấy dấu hiệu.
• Có thể xảy ra ở người chưa từng dị ứng trước đó.

Xử trí khi có phản ứng nặng

• Gọi cấp cứu ngay.
• Nếu họ có thuốc cấp cứu dị ứng được bác sĩ kê thì dùng theo hướng dẫn đã có.
• Cho nằm, kê chân cao nếu họ choáng.
• Nếu khó thở thì cho ngồi tư thế dễ thở nhất.
• Nếu nôn thì cho nằm nghiêng.
• Ở lại theo dõi, tình trạng có thể xấu nhanh.

Vẫn phải đi viện dù đã đỡ

• Phản ứng có thể tái phát sau vài giờ.
• Kể cả khi đã dùng thuốc cấp cứu.
• Cần được theo dõi tại cơ sở y tế.
• Đừng về nhà vì thấy đã ổn.

Lấy ngòi ong

• Ong mật để lại ngòi có túi nọc.
• Lấy ra càng nhanh càng tốt.
• Gạt ngang bằng móng tay hoặc mép thẻ cứng.
• Không bóp bằng nhíp vì bóp thêm nọc vào.
• Tốc độ quan trọng hơn kỹ thuật.

Xử trí vết đốt thông thường

• Rửa sạch bằng xà phòng và nước.
• Chườm lạnh, bọc đá trong khăn.
• Kê cao chi bị đốt nếu sưng.
• Không gãi.
• Hỏi dược sĩ về thuốc giảm ngứa phù hợp.
• Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng những ngày sau.

Không bôi những thứ này

• Không bôi vôi, không đắp lá.
• Không bôi kem đánh răng.
• Không rạch hoặc nặn.
• Những cách này gây nhiễm trùng.
• Chườm lạnh là đủ cho vết đốt thường.

Nhiều vết đốt cùng lúc

• Nguy hiểm kể cả khi không dị ứng.
• Lượng nọc lớn gây nhiễm độc toàn thân.
• Có thể gây tổn thương cơ, thận và rối loạn đông máu.
• Đi viện ngay khi bị đốt nhiều vết.
• Trẻ em và người cao tuổi càng nguy hiểm hơn.

Ong vò vẽ và ong bắp cày

• Đốt đau hơn và có thể đốt nhiều lần.
• Không để lại ngòi như ong mật.
• Thường tấn công theo đàn khi tổ bị động.
• Nhiều ca nặng ở Việt Nam do bị cả đàn tấn công.
• Đi viện ngay nếu bị nhiều vết.

Nếu bị cả đàn tấn công

• Che đầu và mặt, chạy thẳng ra xa.
• Chạy tới chỗ kín như nhà hoặc ô tô.
• Không đứng lại đập ong.
• Không nhảy xuống nước vì ong chờ ở trên.
• Chạy xa vài trăm mét rồi mới dừng.

Vị trí đốt nguy hiểm hơn

• Trong miệng hoặc cổ họng.
• Có thể gây sưng bít đường thở.
• Hay xảy ra khi uống nước ngọt có ong bay vào.
• Gần mắt cũng cần khám.
• Đi cấp cứu ngay với những vị trí này.

Người đã từng phản ứng nặng

• Nguy cơ lần sau cao hơn.
• Hỏi bác sĩ về thuốc cấp cứu mang theo.
• Học cách dùng và dạy người thân cùng biết.
• Mang thẻ y tế ghi rõ tình trạng dị ứng.
• Hỏi bác sĩ về khám chuyên khoa dị ứng.

Trẻ em bị ong đốt

• Cơ thể nhỏ nên cùng lượng nọc tác động mạnh hơn.
• Theo dõi sát trong nửa giờ đầu.
• Đưa đi khám nếu bị nhiều vết.
• Đưa đi khám nếu đốt ở mặt hoặc cổ.
• Dạy trẻ không ném đá vào tổ ong.

Phòng tránh

• Không chọc phá tổ ong.
• Không mặc quần áo màu sặc sỡ khi vào vườn.
• Không dùng nước hoa mùi ngọt khi ra ngoài.
• Đậy đồ ăn và nước ngọt khi ăn ngoài trời.
• Kiểm tra lon nước trước khi uống.
• Đi giày khi đi trên cỏ.

Người nuôi ong

• Nguy cơ dị ứng tăng theo số lần bị đốt.
• Dùng đủ trang bị bảo hộ mỗi lần làm việc.
• Không làm việc với đàn ong một mình.
• Báo người nhà biết lịch làm việc.
• Hỏi bác sĩ về thuốc cấp cứu nếu từng phản ứng nặng.

Tổ ong quanh nhà

• Không tự phá tổ ong lớn.
• Gọi người có chuyên môn.
• Không đốt tổ vì ong sẽ tấn công.
• Dạy trẻ không ném đá vào tổ ong.
• Kiểm tra mái hiên và cây quanh nhà định kỳ.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Khó thở, sưng mặt môi lưỡi, mề đay toàn thân là cấp cứu, gọi ngay.
2. Gạt ngang lấy ngòi nhanh, đừng bóp bằng nhíp.
3. Nhiều vết đốt nguy hiểm kể cả khi không dị ứng — đi viện ngay.

Câu hỏi thường gặp