Bỏng là tai nạn sinh hoạt rất hay gặp, và cũng là nơi có nhiều cách xử trí dân gian gây hại thật.
Việc đúng chỉ có một: nước sạch mát, chảy liên tục, đủ lâu.
Ba bước đầu tiên
- Đưa nạn nhân ra khỏi nguồn nhiệt.
- Cởi bỏ quần áo và trang sức ở vùng bỏng, trừ khi dính chặt vào da.
- Làm mát bằng nước sạch mát chảy liên tục.
- Ba việc này làm càng nhanh càng tốt.
Làm mát đúng cách
- Dùng nước sạch từ vòi, nhiệt độ mát chứ không lạnh buốt.
- Để chảy liên tục khoảng hai mươi phút.
- Vẫn có ích nếu bắt đầu muộn, nhưng càng sớm càng tốt.
- Nếu không có vòi thì dội nước liên tục.
- Đây là việc quan trọng nhất trong toàn bộ sơ cứu bỏng.
Vì sao phải đủ hai mươi phút
- Nhiệt còn giữ trong da sau khi rời nguồn nhiệt.
- Nó tiếp tục làm tổn thương sâu thêm.
- Làm mát đủ lâu mới dừng được quá trình đó.
- Làm mát vài giây rồi bôi thuốc là sai.
- Đặt đồng hồ chứ đừng ước lượng.
Không dùng nước đá
- Lạnh quá gây tổn thương thêm mô đang bị thương.
- Co mạch làm máu nuôi vùng đó kém đi.
- Có nguy cơ hạ thân nhiệt nếu bỏng rộng.
- Nước mát từ vòi là đủ và đúng.
Tuyệt đối không bôi
- Kem đánh răng.
- Nước mắm, nước tương.
- Mỡ trăn, dầu ăn, dầu gió.
- Lòng trắng trứng.
- Lá cây, thuốc bột, tro bếp.
- Kem bôi không rõ nguồn gốc.
Vì sao những thứ đó gây hại
- Chúng giữ nhiệt lại trong da.
- Đưa vi khuẩn vào vùng da đã mất hàng rào bảo vệ.
- Làm bác sĩ khó đánh giá độ sâu của bỏng.
- Phải mất công cạo rửa, rất đau cho người bệnh.
- Nhiều ca nhiễm trùng nặng bắt nguồn từ đây.
Quần áo dính vào da
- Nếu vải dính chặt thì đừng kéo ra.
- Kéo ra sẽ bóc theo cả da.
- Cắt bỏ phần vải xung quanh nếu được.
- Dội nước qua cả lớp vải để làm mát.
- Để bác sĩ xử lý phần dính.
Che vết bỏng sau khi làm mát
- Dùng gạc vô trùng hoặc vải sạch không xơ.
- Màng bọc thực phẩm sạch cũng dùng được tạm.
- Đặt lên nhẹ, không quấn chặt quanh chi.
- Không dùng bông gòn vì sợi dính vào vết bỏng.
- Mục đích là che chắn và giảm đau, không phải băng ép.
Không chọc vỡ bọng nước
- Bọng nước là hàng rào bảo vệ tự nhiên.
- Chọc vỡ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
- Nếu tự vỡ thì che lại bằng gạc sạch.
- Không bóc lớp da bên trên.
- Để bác sĩ quyết định nếu bọng nước lớn.
Ba mức bỏng
- Nông: da đỏ, đau rát, không có bọng nước.
- Trung bình: có bọng nước, rất đau.
- Sâu: da trắng bệch hoặc cháy đen, có thể không đau vì tổn thương thần kinh.
- Bỏng không đau chưa chắc là bỏng nhẹ.
- Một vết bỏng có thể có nhiều mức khác nhau.
Diện tích bỏng
- Lòng bàn tay của chính người bị bỏng tương đương khoảng một phần trăm diện tích cơ thể.
- Dùng nó để ước lượng thô.
- Bỏng rộng nguy hiểm hơn bỏng sâu nhưng nhỏ.
- Vì mất nước và nguy cơ nhiễm trùng toàn thân.
Khi nào đi cấp cứu
- Bỏng rộng hơn lòng bàn tay của người bị bỏng.
- Bỏng sâu, da trắng bệch hoặc cháy đen.
- Bỏng ở mặt, cổ, bàn tay, bàn chân, bộ phận sinh dục.
- Bỏng quanh khớp hoặc bỏng vòng quanh chi.
- Bỏng do điện hoặc hoá chất.
- Nghi bỏng đường hô hấp.
- Mọi trường hợp bỏng ở trẻ nhỏ.
- Người bỏng là người cao tuổi hoặc có bệnh nền.
Bỏng đường hô hấp
- Nghi ngờ khi bỏng xảy ra trong không gian kín có khói.
- Dấu hiệu: khàn tiếng, ho, thở rít.
- Lông mũi, lông mày cháy sém.
- Bồ hóng quanh mũi miệng.
- Đây là tình huống cấp cứu vì đường thở có thể sưng nhanh.
- Gọi cấp cứu ngay, đừng chờ khó thở mới gọi.
Giữ ấm phần còn lại
- Bỏng rộng làm cơ thể mất nhiệt nhanh.
- Làm mát vùng bỏng nhưng giữ ấm phần còn lại.
- Đắp chăn lên vùng không bỏng.
- Với trẻ nhỏ càng phải chú ý điều này.
- Hạ thân nhiệt là biến chứng có thật khi sơ cứu bỏng rộng.
Về thuốc giảm đau
- Bỏng rất đau, nhất là bỏng nông và trung bình.
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại phù hợp.
- Không cho uống gì nếu bỏng nặng và sắp đi viện.
- Làm mát bằng nước cũng giúp giảm đau đáng kể.
Chăm sóc bỏng nhẹ tại nhà
- Giữ sạch và khô.
- Thay gạc hằng ngày hoặc khi ướt bẩn.
- Rửa tay trước khi thay.
- Không bôi thứ gì nếu chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Che nắng vùng da mới lành để tránh sạm.
Dấu hiệu nhiễm trùng
- Sưng nóng đỏ tăng lên quanh vết bỏng.
- Đau tăng thay vì giảm.
- Chảy dịch đục hoặc có mùi.
- Sốt.
- Đi khám ngay khi thấy.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Nước sạch mát chảy hai mươi phút là việc quan trọng nhất, làm ngay.
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ hay bất cứ thứ gì lên vết bỏng.
- Không dùng nước đá và không chọc vỡ bọng nước.
Câu hỏi thường gặp
Việc đầu tiên khi bị bỏng là gì?
Đưa vùng bỏng ra khỏi nguồn nhiệt rồi làm mát ngay dưới vòi nước sạch mát chảy liên tục trong khoảng hai mươi phút.
Có nên bôi kem đánh răng, nước mắm hay mỡ trăn lên vết bỏng không?
Tuyệt đối không. Những thứ này giữ nhiệt lại, gây nhiễm trùng và làm bác sĩ khó đánh giá cũng như khó làm sạch vết bỏng.
Có nên dùng nước đá để làm mát không?
Không. Nước đá gây tổn thương thêm mô và có thể làm hạ thân nhiệt; dùng nước mát từ vòi là đúng.
Khi nào bỏng cần đi cấp cứu?
Khi bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng ở mặt, cổ, bàn tay, bàn chân, bộ phận sinh dục hoặc quanh khớp, bỏng do điện hoặc hoá chất, bỏng đường hô hấp, và mọi trường hợp bỏng ở trẻ nhỏ.